خلاصه ای از مباحث سلول های گالوانی و الکترولیتی-شیمی دوازدهم


 اجزای سلول گالوانی


  • سلول گالوانی از دو نیم سلول تشکیل شده است.

  • هر نیمسلول شامل یک الکترود (رسانا) و محلول یونی است.

  • بین دو محلول یونی یک دیواره متخلخل وجود دارد.

  • دو الکترود به وسیله سیم رسانا به هم وصل میشوند.


تعیین آند و کاتد در سلول گالوانی

  • نیمسلولی که پتانسیل استاندارد کاهش (E°) بیشتری دارد، کاتد است و در آن کاهش انجام میشود.

  • نیمسلولی که پتانسیل کمتری دارد، آند است و در آن اکسایش انجام میشود.

  • در سلول گالوانی، کاتد قطب مثبت و آند قطب منفی است.


تغییرات جرم الکترودها و غلظت یونها در سلول گالوانی

  • در آند:

    • جرم الکترود کاهش مییابد (به دلیل اکسایش).

    • غلظت یون مثبت در محلول افزایش مییابد.

  • در کاتد:

    • جرم الکترود افزایش مییابد (به دلیل کاهش).

    • غلظت یون مثبت در محلول کاهش مییابد.


جهت حرکت الکترونها در سیم

  • الکترونها از الکترود آند به سیم منتقل شده و سپس در سیم از آند به سمت کاتد حرکت میکنند.

  • در کاتد، الکترونها از سیم به الکترود وارد میشوند.


وظایف دیواره متخلخل

  • جلوگیری از مخلوط شدن ناگهانی محلولهای دو نیمسلول.

  • حفظ تعادل بار الکتریکی (خنثی نگه داشتن محلولها).

  • در کاتد یونهای منفی (آنیونها) به سمت کاتد و در آند یونهای مثبت (کاتیونها) به سمت آند حرکت میکنند.


نیروی الکتروموتوری (emf)

  • نیروی الکتروموتوری به اختلاف پتانسیل بین آند و کاتد گفته میشود که باعث ایجاد جریان الکتریکی میشود.

  • واحد اندازهگیری آن ولت (V) است.

  • این نیرو برابر اختلاف پتانسیل کاهش کاتد و پتانسیل کاهش آند است و همیشه عددی مثبت دارد.


 

کاربردهای سلول الکترولیتی


  • برقکافت: جداسازی عنصرهای سازنده یک ماده از همدیگر.

  • آبکاری: ایجاد یک لایه فلزی روی سطح یک جسم رسانا.


 

اجزای سلول الکترولیتی

  • محلول یا مذاب یونی (یک نوع).

  • باتری (منبع ولتاژ خارجی).

  • دو الکترود (تیغه):

    • الکترود ۱: قطب منفی (متصل به قطب منفی باتری).

    • الکترود ۲: قطب مثبت (متصل به قطب مثبت باتری).


نحوه کارکرد سلول الکترولیتی

  • با اتصال باتری بین الکترودها، میدان الکتریکی تشکیل میشود.

  • یونهای مثبت به سمت کاتد (قطب منفی) و یونهای منفی به سمت آند (قطب مثبت) حرکت میکنند.

  • در آند: یونهای منفی الکترون از دست داده و اکسید میشوند.

  • در کاتد: یونهای مثبت الکترون دریافت کرده و کاهش مییابند.

  • پس قطب مثبت، آند و قطب منفی، کاتد سلول الکترولیتی است.


برقکافت آب: راهی برای تولید گاز هیدروژن

  • الکترولیت: آب.

  • گازهای تولید شده به صورت حباب بالای الکترودها جمع میشوند.

  • نیمواکنشها:

    • در آند (قطب مثبت): تولید گاز اکسیژن با از دست دادن الکترون (اکسایش).

    • در کاتد (قطب منفی): تولید گاز هیدروژن با دریافت الکترون (کاهش).

  • واکنش کلی: تولید دو برابر حجم گاز هیدروژن نسبت به اکسیژن.


بررسی pH در اطراف الکترودها

  • اطراف کاتد (نیمواکنش کاهش): تولید یون OH⁻، محلول بازی میشود.

  • اطراف آند (نیمواکنش اکسایش): تولید یون H⁺، محلول اسیدی میشود.


بهبود عملکرد سلول الکترولیتی

  • آب خالص رسانایی ضعیفی دارد به خاطر غلظت کم یونهای H⁺ و OH⁻.

  • اضافه کردن مقدار کمی الکترولیت به آب، رسانایی را افزایش داده و عملکرد سلول را بهبود میبخشد.


     

  • مقایسه سلول الکترولیتی و سلول گالوانی

    ویژگی سلول گالوانی سلول الکترولیتی
    منبع انرژی واکنشهای اکسایش-کاهش (تولید انرژی) منبع انرژی خارجی (باتری)
    جهت واکنش واکنش به صورت طبیعی و خودبهخود واکنش در خلاف جهت طبیعی (با اعمال جریان)
    قطب آند و کاتد آند: قطب منفی، کاتد: قطب مثبت آند: قطب مثبت، کاتد: قطب منفی
    کاربرد تامین جریان الکتریکی تغییرات شیمیایی با برق (مثل برقکافت)